جسارت در قصه‌گویی

توجه: خطر لو رفتن داستان فیلم

داوود خیام برای ساخت اولین فیلم سینمایی‌اش دغدغه داشته است. خیام توانسته با طرح یک داستان اجتماعی به جریانات سیاسی هم برسد. قصه‌ی فیلم اگر چه می‌خواهد روایتی از زندگی ماحی باشد اما این فیلم به هیچ وجه قصد ندارد تماشاگرش را وارد فضای زنانه کند، اگر چه ماحی هسته‌ی مرکزی قصه است؛ اما خیام به درستی خط روایی فیلمش را به جلو برده است. این فیلم بر اساس یک داستان واقعی ساخته شده و فیلمساز سعی داشته درامی خلق کند که پولشویی و رانت‌خواری و واردات غیرمجاز نکته‌ی اساسی قصه باشد. خیام مسیر را درست رفته چرا که اساسا فیلمساز‌هایی که می‌خواهند فیلم اولشان را بسازنند اسیر افه‌های فرمیک یا تقلب از کارگردانان موفقی مثل اصغر فرهادی می‌شوند، اما خیام فارغ از هر تقلب یا افه‌های فرمی به قصه‌یی می‌پردازد که اگر چه زمان قصه برای چند سال گذشته است اما این فیلم با قصه‌سرایی منطقی می‌کوشد تا به هدف نهایی برسد. فیلم ماحی در فیلمنامه و پرداخت نهایی در خلق شخصیت با ضعف‌هایی جدی روبرو است، اما کلیت ماحی و خط روایی‌اش آسیب ندیده است. در بعضی از سکانس‌ها ریتم فیلم بی‌منطق تند می‌شود که این بی‌منطق بودن مطمئنا با اصلاح‌هایی که در این فیلم لحاظ شده است ربط دارد. به طور مثال در همان سکانس‌های اول که ماحی، فرزین را به خانه‌اش می‌کشاند که با حقه‌ی زنانه گولش بزند، آن سکانس می‌توانست دوام دراماتیک داشته باشد، اما کات به سکانسی می‌خورد که می‌فهمیم فرزین از ماحی درخواست صیغه شدن را داشته است. این ریتم تند در همان سکانس‌های اولیه به روند درام آسیب رسانده است، به طوری که فیلمساز آن قدر به خرده روایت‌ها می‌پردازد که سر و شکل فیلم میان عشق و سیاست معلق مانده است. از طرفی باید ماحی را دنبال کنیم و از سوی دیگر باید بفهمیم که کار اصلی فرزین چیست؟ و او چه دخلی به ماجراهای سیاسی دارد، نبوی هم به عنوان یک فرد مجهول در فیلم حضور دارد که کاربرد او هم مشخص نمی‌شود. اساسا فیلمساز برای پیشبرد درام به سراغ شاخه و برگ اضافی نرفته است اما بهتر می‌بود برای به تصویر کشیدن یک قصه‌ی تقریبا سیاسی به اصل موضوع می‌پرداخت. مثلا گذشته‌ی ماحی را از زبان همایون ارشادی می‌شنویم، اساسا ارجاعات کلامی برای شکل‌گیری یک شخصیت نمی‌تواند برای تماشاگر قانع کننده باشد، یا اینکه در اواسط فیلم میان فرزین و منشی‌اش دیالوگ‌هایی رد و بدل می‌شود که به کلیت فیلم ارتباطی ندارد. خیام با پیچیدگی خواسته است به هدف نهایی‌اش برسد، اما این قصه با پردازش بیشتر در ایجاد موقعیت‌ها و مناسبات سیاسی می‌توانست به یک فیلم مهم تبدیل شود. همین که داستان این فیلم واقعی است و فیلمساز شخصیت فرزین را بر اساس یک آدم واقعی که هنوز هم هویتش مشخص نشده خلق کرده که این می‌توانست موضوع جذاب‌تری باشد، اما در حال حاضر این جذابیت نه چندان خوشایند به دلیل وجود ماحی و دنیای ذهنی‌اش و گرفتاری‌اش باعث شده در مقاطعی از فیلم، ریتم قصه افت کند؛ و فیلمساز مجبور شود که پایان فیلمش را با یک اتفاق ساده و یک دیالوگی که شبیه پند و اندرز است به سرانجام برساند. این دیالوگ از زبان کسی مثل فرزین گفته می‌شود که اساسا نمی‌توانیم آن را قبول کنیم. بعد از این همه حقه‌بازی چگونه با دیدن بچه‌ی تازه متولد شده‌اش که در دستگاه گذاشته شده همچین دیالوگی می‌گوید. فیلم «ماحی» با نادیده گرفتن ضعف‌های فیلمنامه‌اش، کارگردانی به قاعده‌یی دارد از این جهت که فیلمساز به دنبال ماجراهای عشقی و خیانت و سیاه‌نمایی نرفته است بلکه کوشیده در بستری مناسب آسیب های اجتماعی را البته در ابعاد گسترده به تصویر بکشد.

خیام با طرح یا قصه‌ی واقعی توانسته فیلمی کششدار بسازد چرا که خیام در قصه‌سرایی ملودرامیک اما با ابعاد سیاسی مخاطب را سرگرم کرده است، اما صرفا این سرگرمی نمی تواند برای موفقیت فیلم کافی باشد چرا که اساس و چارچوب قصه است که تماشاگر را با فیلم همراه می‌کند. خیام با استفاده از ماحی فضایی را در فیلمش خلق کرده که تماشاگر از درون مایه‌ی دراماتیک فیلم احساس خستگی نکند. همانطور که از نکات مثبت فیلم «ماحی» گفته شد اما در کنار این نکات مثبت فیلم «ماحی» به عنوان فیلم اول داوود خیام ضعف‌هایی هم دارد. اما این ضعف‌های خفیف در بطن فیلم نهفته است، به طوری که امکان دارد تماشاگر عام به دلیل کششدار بود موضوع فیلم این ضعف‌ها را نادیده بگیرد. از این نکته‌ی مهم نباید غافل شد که فیلم «ماحی» بازیگران خوبی مثل آنا نعمتی و مهران احمدی دارد. اما آنا نعمتی در چارچوب و ابعاد نقشش به درستی توانسته نقش ماحی را ایفا کند. در این سال‌های اخیر ماحی بهترین بازی آنا نعمتی به حساب می‌آید. این فیلم بهرام دهقانی را دارد که با استانداردهای لازم و ریتمی مناسب «ماحی» را تدوین کرده است، و همچنین قاب‌ها و دوربین رو دست مسعود سلامی در بعضی از سکانس‌ها همراه با میزانسن‌های کم نقص داوود خیام باعث شده «ماحی» به عنوان یک فیلم نخست اثری قابل قبول باشد. این نمره‌ی قبولی به دلیل جسارت داوود خیام در انتخاب سوژه است. اساسا تماشاگر برای قصه شنیدن به سینما می‌رود و «ماحی» این قابلیت را دارد که برای تماشاگر قصه تعریف کند. اما برای پیشبرد قصه بهتر می‌بود چند سکانس و چند نمایی که به کلیت فیلم هیچ ربطی ندارد حذف می‌شد.