درام شخصیت محور

توجه: خطر لو رفتن داستان فیلم

«گیتا» به عنوان نخستین ساخته‌ی سینمایی مسعود مددی که سال‌ها تجربیات مختلفی در عرصه سینما و تلویزیون داشته است، اثر قابل تأملی به شمار می‌رود.

فیلم، یک درام خانوادگی است و حول محور رابطه‌ی یک مادر و فرزند می‌گذرد؛ مادری در واپسین سال‌های جوانی و فرزند راه دورش در آغازین روزهای جوانی. «گیتا» فیلمی شخصیت محور است و به همین جهت نوع رابطه‌ی آدم‌ها و شخصیت‌پردازی آن‌ها در فیلم اهمیت برجسته‌ای می‌یابد. خوشبختانه فیلمنامه‌نویسان کار از این حیث به مشکلی برنخورده‌اند؛ شخصیت‌ها در سطح باقی نمی‌مانند و لایه‌های زیرین شخصیتی آن‌ها اهمیت می‌یابد و وجوه و ابعاد مختلف درونی آن‌ها پر رنگ می‌شود. کشمکش فرد با خود و با جامعه، در داستان با ظرافت به تصویر کشیده می‌شود و سیر دگردیسی مادر داغدیده منطقی و باورپذیر طی می‌شود. بنابراین مولفه‌های روانشناسانه در فیلم به کرات به چشم می‌خورند و پیداست که فیلمنامه بر اساس مطالعات دقیق روانشناسانه نگاشته شده و از این حیث بی‌اشکال به نظر می‌رسد. نوع برخورد گیتا (مریلا زارعی) با بارداری‌اش، واکنشش نسبت به مرگ پسرش و سپری شدن غم از دست دادن پسر و آشکار شدن حقیقتی که او تا پیش از مرگ متین از آن اطلاع نداشته است، هر یک زن را در موقعیت عاطفی خاصی قرار می‌دهند که چه در شخصیت‌پردازی و چه در بازی روان بازیگر رعایت گردیده است.

اما اشکال کمرنگی که در فیلمنامه‌ی «گیتا» به چشم می‌خورد، هم پا نبودن داستان با کنش‌های شخصیت‌هاست. همان طور که گفته شد، فیلم، شخصیت‌محور است، اما در برخی بخش‌ها «داستان» درجا می‌زند و شخصیت‌ها بحران‌های پیچیده‌ای را طی می‌کنند، گاهی داستان کم می‌آورد و به نفس زدن می‌افتد و دوباره جان می‌گیرد و خود را به دنیای درونی شخصیت‌ها می‌رساند. این به آن معنا نیست که داستان دچار ضعف یا نقصان است اما به نظر می‌رسد خط سیر روایی رمق خود را در برخی جاهای داستان از دست می‌دهد و دوباره سرپا می‌شود و گاهی داستان، بیش از آن که باید، در سایه‌ی شخصیت‌های و بحران‌هایشان قرار می‌گیرد.

مددی، در فیلم خود از عنصر تقابل به درستی استفاده می‌کند. بسیاری از الگوها در ضدیت هم قرار می‌گیرند تا تماشاگر را به مفهوم متعالی و هسته‌ی درونی فیلم برسانند، مثلا میرایی در مقابلِ زایش قرار می‌گیرد. فرزندی می‌میرد و فرزندی زاده می‌شود. دو مادرِ متین در مقابل هم قرار می‌گیرند و در این کشمکشِ مالکیت فرزند، در نهایت برد و باختی اتفاق نمی‌افتد جز آن جمله‌ی کلیدی نسترن که از متین نقل می‌کند: «نسترن جون لوسه، نسترن خالی هم بی‌ادبیه، مامان هم که فقط یکیه.» و همین جمله خونی تازه را در رگ‌های گیتا تزریق می‌کند و همچون روزنه‌ی امیدیست در لایه‌ی زیرین این درامِ تلخ بدان معنا که حالا که گیتا همه‌ی زندگی‌اش را از دست داده می‌تواند به این امیدوار باشد که فرزندش در گذشته فقط او را مادر خود می‌دانسته.

از نقاط برجسته‌ی فیلم بازی‌های آن است؛ خصوصا بازی دو بازیگر اصلی آن یعنی مریلا زارعی و حمیدرضا آذرنگ. زارعی در چند سال اخیر نشان داده که قابلیت بازی در دشوارترین نقش‌ها را دارد و آن‌ها را به برترین شکل ایفا می‌کند. شادی سرخوشانه‌ی مادر، پس از مرگ پسر به ناگاه به غمی عظیم و درونی تبدیل می‌شود و زارعی در نمایش این اندوه سنگ تمام گذاشته است. سارا بهرامی نیز از دیگر بازیگران خوب کار است که نقش نسترن را باورپذیر از آب درآورده است.

فیلم تر و تمیز است. طراحی صحنه به دقت انجام شده و رنگ‌های بکار رفته در صحنه و لباس شخصیت‌ها متناسب با اوضاع روحی آنهاست. حجم موسیقی بکار رفته در فیلم مناسب است و از فیلم پیشی نمی‌گیرد و ضمنا جنس آن از جنس فیلم است.

درباره‌ی «گیتا» می‌شود خیلی بیشتر از این‌ها نوشت اما فعلا باید به همین نوشته‌ی کوتاه اکتفا کرد تا زمان اکران عمومی‌اش. تنها از این بابت افسوس می‌خورم که فیلم‌های «نگاه نو» در بسیاری از شاخه‌های اصلی رقابت حضور ندارند و گرنه مریلا زارعی به جرئت می‌توانست یکی از شانس‌های اصلی نامزدی سیمرغ بلورین باشد.