جنون عشق چه زیباست!

تاكنون هر چه درباره «گاو» شنیده‌ایم، تفسیرها و تعبیرهای سیاسی و اجتماعی و- حتی- اقتصادی بوده. این كه دهكده فیلم، نشانه ایران است و تنها گاو شیرده آن، نشانه صنعت نفت، قبول. این كه هر كدام از آدم‌های فیلم، قرار است یادآور مؤلفه‌های دیگری در پیرامون مان باشند، قبول.

این كه نام یكی مش‌اسلام است و قدرتش از كدخدا بیشتر است، و مهرجویی برتری شرع را بر عرف به رخ می‌كشد هم قبول. این كه هر مشكل ریز و درشتی به حساب بلوری‌ها گذاشته می‌شود و آدم‌های فیلم از زیربار مسئولیت شانه خالی می‌كنند، و ما با دیدن این مسئله یاد خیلی چیزها می‌افتیم هم قبول.

اما...

اما چرا عادت كرده‌ایم همه چیز را پیچیده نگاه كنیم و مدام دنبال لایه‌های زیرین فیلم‌های مهرجویی بگردیم؟ چرا همیشه می‌خواهیم ته هر صحنه و گوشه هر تصویر چیزی پیدا كنیم و مشغول تفسیر آن شویم؟ چرا فقط به اسم‌ها و رسم‌ها دل خوش كرده‌ایم و دنبال این هستیم كه از انتخاب اسامی شخصیت‌ها نتیجه‌گیری كنیم و حكم صادر نماییم؟ راستی چرا؟ چرا یادمان رفته كه مثل یك تماشاگر عادی فیلم ببینیم و نتیجه‌گیری‌های عادی - و معمولی - داشته باشیم؟ اگر بیننده معمولی، لایه‌های زیرین را نمی‌بیند، ما هم لایه‌های رویی را نمی‌بینیم.

ضمن این كه خطای ما بیشتر است. چون ما ترجیح می‌دهیم برای حفظ پز روشنفكری، چشم خود را بر آن چه تماشاگر عادی سینمارو می‌بیند، ببندیم. همه تعابیر درونی و برونی فیلم «گاو» سر جایش محفوظ. ولی چرا موضوع تنهایی یك انسان را در فیلم، جدی نمی‌گیریم؟ چرا به جای این همه تعبیرهای سیاسی و اجتماعی، تحلیل انسانی دوستی و عشق را جایگزین نمی‌كنیم؟ نه؛ جایگزین كردن هم نمی‌خواهد. اصلا چرا این تعبیر را در كنار تعبیرهای دیگر قرار نمی‌دهیم؟

«گاو» حكایت آدمی‌ست كه از دیگران بریده و در جامعه انسانی پیرامونش، خود را آن قدر تنها و بی‌یار و یاور حس می‌كند كه به جای «آدمیان مردم آزار» به « گاوان و خران بار بردار» روی می‌آورد. مش‌حسن انسان تنهایی‌ست كه ترجیح می‌دهد خلاء تنهایی‌اش را با همصحبتی با یك گاو پر كند. او چه قدر با دیگران حرف می‌زند؟ دیالوگ‌هایش آن قدر كم است كه به راحتی می‌توان آن‌ها را شمرد. حتی اگر رابطه او و زنش را در نظر بگیریم، رابطه‌ای بی‌فرجام است. زندگی دو نفره آن‌ها هیچ حاصلی ندارد و بچه‌ای در كار نیست.

یعنی یك عشق بی‌حاصل. وقتی هم دیگران محبت‌شان گل می‌كند و به قصد كمك به او پا پیش می‌گذارند، بیشتر از سر عمل به اعتقادات خودشان است تا كمك به او. یك جور خودخواهی است تا دیگرخواهی و براساس همین‌گونه - برخوردهاست كه مش‌‌حسن حتی كمك دیگران را هم نمی‌خواهد، و تازه همه این‌ها در حالی‌ست كه حتی دیگرانی كه به قصد كمك به او برمی‌خیزند هم در میانه راه خسته می‌شوند و خستگی‌شان را به رخ می‌كشند. مش‌‌اسلام را نگاه كنید كه مثلا عقل كل آبادی است و مش‌حسن را مانند یك گاو به چوب ‌می‌بندد و حتی او را گاو خطاب می‌كند.

و در این دنیای تنهایی‌ست كه عشق مش‌حسن به گاوش شكل می‌گیرد. وقتی كسی در اطرافش نیست، روز به روز بیشتر به گاوش تكیه می‌كند و گاو تكیه‌گاه عاطفی و احساسی او می‌شود و این عشق آن قدر حقیقی جلوه می‌كند كه او در وجود معشوق مستحیل می‌شود. تبدیل مش‌حسن به گاو نمونه‌ای از حل شدن عاشق در وجود معشوق است. تبلور عینی جنون عشق، جنونی كه در جدایی از معشوق شكل می‌گیرد. شاید تعبیر عشق برای تحلیل فیلم «گاو» خنده‌دار به نظر برسد. اما باید بپذیریم كه عشق چیزی نیست جز نوع متعالی دوست‌داشتن و دوست‌داشتن مش‌حسن چیزی نیست جز عشق.