توانا در ایده‌پردازی ، ناتوان در قصه‌گویی

به نحوی که طالبی در «قلاده‌های طلا» به بازسازی حوادث سال ۸۸ می‌پردازد و در «یتیم خانه ایران» پرده از خیانت‌ها و استعمار و قلدری‌های دولت متجاوز انگلستان بر می‌دارد، تا بقول خود فیلمساز یکی از مهمترین اتفاقات این سرزمین را واکاوی و تعریف کند، که میلیون‌ها ایرانی در آن جان خود را از دست دادند و البته هیچ اثر و ردپایی در کتاب‌های دانشگاهی و حتی مدرسه دانش آموزان هم در آن دیده نمی‌شود و یکی از صدها هزار اتفاق و حادثه‌ای است که پتانسیل فیلم شدن و آشنا کردن مردم با تاریخ کشورشان را دارد که متاسفانه خیلی فیلمنامه‌نویسان‌مان سراغش نمی‌روند و طالبی این همت را انجام داد و این واقعه مهم تاریخ ایران را فیلم کرد.

اما آنچه فیلم را دچار مشکل و روایت و باورپذیری داستان را سست وکم اثرمی‌کند، موضع واضح و بسیار تکرار شونده فیلمساز که در اینجا فیلمنامه‌نویس هم هست به حساب می‌آید. طالبی نتوانسته فارغ از ایرانی بودن، داستانی واقعی و تاریخی را بدون لکنت تعریف کند و بارها و بارها موضع گیری و جهت گیری‌اش را در فیلم القا می‌کند. بطوری که دیگر داستان از روند واقعی بودن و مستند بودن خارج می‌شود و گویی شخصی که با دشمنی مواضع ضد استعماری‌اش را مکررا در حال تکرار کردن است. باز تاکید می‌کنم که موضع و محتوای فیلم اصلا بحث مورد اشکال و بحثی نیست و نویسنده بمانند، شمار زیادی از مردم این کشور شاهد تجاوزها و استعمار و تحقیر کردن مردم ایران توسط دولت انگلستان بودند. ولی آنچه مورد تامل و بحث است نوع طرح این مواضع درست در قالب داستانی جذاب و شخصیت‌ها و قهرمانی‌هایی باورپذیر و واقعی است. چیزی که طالبی موفق به آن نشده و مهم‌ترین ضربه را به فیلم زده است. این اشارات مستقیم و شعارهای پیاپی بجای القائات غیرمستقیم و کنایات کوتاه است. این خودش مهمترین دلیل برای پس زدن تماشاگری است که آمده است در درجه اول فیلم ببیند وسرگرم شود و درکنارش شاید (تاکید می‌کنم شاید) تاثیر بپذیرد و به فکر فرو رود.

گذشته از موضع‌گیری و جهت‌گیری آشکار فیلمساز، داستان فیلم هم در جاهای بسیاری دچار لکنت و بلکه سکته می‌شود و تنها حوادث و اتفاقاتی که خیلی قبل و بعد و دلیلش مشخص نیست پشت سرهم ردیف می‌شوند و تماشاگر به واقع از عدم انسجام و پیوستگی فیلمنامه که در فیلم واضحا قابل مشاهده است به شدت کلافه و سر درگم می‌شود . فیلم داستان یتیم خانه‌ای است که توسط افراد مذهبی و متدین اداره می‌شود و پس از فوت قیم و سرپرست اصلی مسئولیت این نوانخانه به قهرمان فیلم با بازی علیرام نورایی می‌رسد. چند بار دولت انگلیس که در آن زمان تسلط و تاثیر مهمی در روابط داخلی ایران داشتند، غذا و آذوقه این یتیمان را غارت می‌کند و این بهانه‌ای می‌شود تا قهرمان فیلم که قبلا در جنگل با انگلیسی‌ها در جنگ بوده و زخمی به آن‌ها زده است، غیرتش به جوش بیاید و برای تامین این کودکان یتیم به مبارزه با انگلیسی‌ها و عمال ایرانی‌شان بپردازد. در این بین فیلمساز قصد روشن کردن چهره واقعی افرادی را دارد که در بین مردم ایران و در بازار و مطبوعات رخنه کردند و با مردم این مملکت نشست و برخواست می‌کنند ولی از جای دیگر کسب در آمد می‌کند. داستان فیلم بیش از این چند خط نیست و در طول فیلم بارها و بارها تعارض و مقابله قهرمان با این عناصر منفی فیلم را شاهد هستیم که بهانه‌های مختلف تکرار می‌شود و در این بین وضع مردم ایران روز به روز بدتر می‌شود و بیماری و گرسنگی جان میلیون‌ها ایرانی را می‌گیرد.

فیلم سعی می‌کند بدون داشتن فیلمنامه‌ای قوی و داستان و شخصیت‌های باورپذیر با نشان دادن تصاویر و نماها و مکان‌های زیبا و جذاب دل تماشاگری را ببرد که به دیدن بیگ پروداکشن‌های هالیوودی عادت کرده است. به همین دلیل در طول فیلم با لوکیشن‌ها و تصاویر چشم نواز (بخصوص در اوایل فیلم و در شمال) و زد و خوردهای متعدد و جلوه‌های ویژه میدانی که محسن روزبهانی استادش است مواجه می‌شویم که هدفی ندارد جز سرگرم کردن لحظه‌ای تماشاگر بمانند فیلم‌های سطحی سینمای امریکا که به جای داستان و شخصیت‌پردازی می‌خواهند با جلوه‌های ویژه و خشونت تماشاگر را جذب کنند.

گل درشت بودن و وضوح پیام‌های فیلم اینقدر زیاد و ذوق زننده بود که گویی داستان‌ها و پرداخت و تحلیل شخصیت‌ها خیلی مورد نظر فیلمساز نبوده است و فقط موضع ضد استعماری و وطن پرستی فیلمساز که بسیار موضع شریف و قابل تحسینی است، مدنظر گروه تولید بوده است و باز فیلم‌های ضد ایرانی هالیوود و اروپایی را تداعی می‌کند که فقط قصد زدن ایران و اسلام را دارند و هیچ توجهی به مدیوم سینما و قواعد و کیفیت یک اثر هنری ندارند. طالبی هم انگار در پاسخ به این فیلم‌های ضعیف و غیر استاندارد ایده‌ای جذاب و تاریخی را با کمی شتابزدگی در پرداخت داستان تلف کرده و این خود دلیل اصلی عدم موفقیت فیلم مهم از نظر محتوا و غیر مهم و شعاری از نظر فرم یعنی «یتیم خانه ایران» شده است.